Đặng Đại Độ người huyện Phong Đăng, tỉnh Quảng Bình. Cha ông là Đặng Đại Lược, là vị quan thành liêm. Đặng Đại Độ là người có tài, thi đậu Hương tiến, được bổ làm Văn chức. Hai cha con ông được làm quan cho triều đình. Có một thời gian, Đặng Đại Độ được cử làm Ký lục Trấn Biên. (Ký lục là một chức quan ở công đường thời nhà Nguyễn. Sau này, chức quan này được dùng ở nhiều cấp khác nhau như tỉnh, phủ hay một cơ quan nào đó với chức hàm khác nhau).

Thời bấy giờ, có hai viên Cai đội hầu cận chúa Nguyễn từ kinh đô Phú Xuân đến Biên Hoà bắt ca nhi (thiếu nữ hát hay) để đem về kinh thành. Đến xứ Trấn Biên, hai viên cai đội cậy thế là người ở kinh thành, ỷ vào việc thực hiện công việc của chúa Nguyễn giao cho nên có thái độ hống hách, khinh người, làm nhiều điều bậy bạ đối với dân lành; đặc biệt ức hiếp phụ nữ. Đặng Đại Độ là Ký lục Trấn Biên thấy những việc làm sai trái của các tên Cai đội này liền sai quân bắt, căng ra đánh chết rồi treo ở cửa chợ, trừ mối họa cho dân nên được nhiều người cảm kích, khâm phục.

Thế nhưng, khi xử xong hai tên Cai đội này, Đặng Đại Độ cho rằng bản thân phạm vào việc giết hại người của triều đình nên ông mặc áo ngắn, đeo gông nhỏ rồi đi bộ về kinh chịu tội. Chuyến hành trình về kinh thành này ông dẫn theo một người cháu. Người cháu thấy ông chịu cảnh đeo gông, đi bộ, cho là tự mình làm khổ thân nên đề nghị ông giữ gìn sức khoẻ. Nghe vậy, Đặng Độ trả lời: ”Lại có hạng tội nhân tìm cách cho đỡ khổ à?”. Sau hơn một tháng đi bộ, Đặng Đại Độ tới kinh thành, vào Bộ Hình dâng đơn xin tới nhà ngục chờ xét xử. Bộ Hình đem việc Đặng Đại Độ tâu lên, chúa Nguyễn cho triều kiến. Khi thấy ông không có triều phục, chúa Nguyễn sai người cấp cho.

Khi gặp chúa Nguyễn, Đặng Đại Độ nói rõ việc mình làm ở Trấn Biên và xin chịu tội. Chúa Nguyễn an ủi, dụ rằng:”Khanh có tội gì đâu mà phải đoạ đày mình khổ sở đến như vậy. Chỉ vì trẫm buồn phiền mệt nhọc nên mới bảo chúng nó tìm đôi đứa con hát về kinh giúp trẫm tiêu khiển, không dè chúng cậy thế hiếp người, giở thói làm càn, khanh giết đi là phải”.

Cảm khái trước hành động công minh, thương dân của bề tôi, chúa Nguyễn Phúc Khoát không những trách hành động của Đặng Đại Độ mà còn thăng ông làm Tuần phủ Gia Định, lại chuẩn cho đi tuần khắp năm phủ (Quảng Ngãi, Quy Nhơn, Phú Yên, Bình Khang, Bình Thuận), được quyền thăng giáng các quan lại nơi ấy khi cần thiết. Hành động cương trực, an dân của Đạng Đại Độ được xem là dũng khí của bậc đại thần, nhân dân ngưỡng mộ và lưu truyền trong lịch sử.

theo http://dongnai.vncgarden.com

Nguyễn Hữu Cảnh (Kính) sinh năm 1650, tại xã Chương Tín, huyện Phong Lộc (nay là xã Vạn Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình). Tương truyền, từ thuở nhỏ, Nguyễn Hữu Cảnh thông minh, học giỏi, sớm rèn luyện thao lược, văn võ song toàn. Ông theo cha là Tiết chế Chiêu Võ hầu Nguyễn Hữu Dật, tham gia nhiều trận mạc, lập nên công lớn, được chúa Nguyễn phong Chưởng cai cơ trấn thủ Bình Khang (Khánh Hoà ngày nay).

Là một vị tướng tài, Nguyễn Hữu Cảnh được chúa Nguyễn Phúc Chu sai làm Thống suất kinh lược xứ Đồng Nai năm 1698. Ông đặt doanh trại tại Cù lao Phố, cùng quan chức dưới quyền thiết lập bộ máy hành chánh nơi vùng đất mới. Ông đặt xứ Nam Bộ làm phủ Gia Định, lấy xứ Đồng Nai làm huyện Phước Long, đặt dinh Trấn Biên; lấy xứ Sài Gòn làm huyện Tân Bình, dựng dinh Phiên Trấn. Dù thời gian chuyến kinh lược ngắn ngủi nhưng Nguyễn Hữu Cảnh đã thực hiện một số công việc quan trọng và có ý nghĩa lớn, đặt nền tảng cho công cuộc khai khẩn mạnh mẽ vùng Nam Bộ thời bấy giờ. Từ một vùng lưu dân tự phát, Nguyễn Hữu Cảnh định hướng phát triển, thu nạp, chiêu mộ thêm dân, khai khẩn ruộng đất, đặt đơn vị hành chánh, chuẩn định thuế, lập bộ tịch đinh điền…tạo cơ sở cho việc phát triển Đồng Nai, chính thức hoá vùng đất mới này vào lãnh thổ nước nhà.

Năm 1699, hoàn thành sứ mệnh dẹp loạn ở miền biên giới do vua Chân Lạp là Nặc Thu chống chúa Nguyễn, trên đường trở về, Nguyễn Hữu Cảnh bị bệnh. Ngày 16 tháng 5 năm 1700. Nguyễn Hữu Cảnh mất tại Sầm Giang (Rạch Gầm). Linh cữu của ông được đưa về Cù lao Phố huyền táng. Sau đó, linh cữu của ông được đưa về chôn cất nơi quê hương là đất Quảng Bình. Chúa Nguyễn truy tặng Nguyễn Hữu Cảnh là Hiệp tán công thần, Đặc tiến Chưởng dinh, Tráng hoàn hầu. Thời các vua Nguyễn, ông được truy phong Thượng đẳng công thần đặc Trấn phủ quốc Chưởng cơ với tước Lễ Thành hầu.

Khi Nguyễn Hữu Cảnh mất, nhân dân Biên Hoà - Đồng Nai thương kính, tỏ lòng biết ơn đã đồng tâm cải đình Bình Hoành thành đình Bình Kính trang nghiêm thờ ông. Nơi huyền táng linh cửu ông, người dân xây mộ để tưởng vọng ông. Đền thờ ông ngày nay còn gọi là Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh hay đình Bình Kính ở Cù lao Phố (xã Hiệp Hoà, thành phố Biên Hoà). Hằng năm, vào ngày 16 tháng 5, người dân tổ chức lễ kỷ niệm ngày mất của ông rất long trọng. Nguyễn Hữu Cảnh được lòng dân Biên Hoà -Đồng Nai tôn thờ như một vị phúc thần của làng xã, được tôn kính là “bậc tiền hiện của các bậc tiền hiền”. Đối với vùng đất Biên Hoà - Đồng Nai, công ơn của Nguyễn Hữu Cảnh thật sâu đậm, được người dân ca ngợi minh tường “Định rừng núi sông, lương dân đều được hưởng. Mở mang bờ cõi, thiên hạ thảy chung nhờ” (nội dung câu đối thờ tại di tích).

theo http://dongnai.vncgarden.com

Di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam (1961 – 1962) thuộc tọa độ 107003’37” kinh tuyến và 11022’47” vĩ tuyến, trong địa phận Phân trường 4, lâm trường Vĩnh An, xã Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai.

Di tích Trung ương Cục miền Nam tọa lạc cặp theo sông Mã Đà, Suối Nhung, suối Nứa (suối Mum) trên ngọn đồi đất sỏi bằng phẳng, có độ dốc thoải thoải với diện tích khoảng 20 héc- ta ở độ cao 20m so với mặt sông Mã Đà. Di tích được che phủ bởi rừng cây tạp hỗn giao nhiều tầng với mật độ tương đối dầy, dây rừng leo chằng chịt. Các loại cây rừng có đường kính vừa và nhỏ đa phần là các loại cây: chò, sao, cầy, bằng lăng, dầu… cùng một số cây rừng ăn trái được như: ươi, bứa, dâu, trường… Đây cũng là nơi cư trú của rất nhiều loại động thực vật tạo sự phong phú về môi trường sinh thái cũng như cảnh quan.

Di tích nằm giữa đại ngàn, bốn phía đều giáp sông suối tạo nên ưu thế về mặt quân sự cũng như phản ánh được tầm nhìn chiến lược trong việc chọn địa bàn đứng chân của Trung ương Cục miền Nam giai đoạn 1961 – 1962. Những dấu vết di tích được lưu lại bởi các bộ phận chính: Hệ thống giao thông hào, Hầm trú ẩn, Nền nhà, hầm…Các bộ phận này được phân bố rộng khắp trên thực địa ở bốn khu vực chính do các đơn vị Ban Giao liên, Ban An ninh, Ban chỉ huy ( Văn phòng Trung ương Cục ), Ban Tổ chức - Tuyên huấn... đóng trước đây.

Ngày 19 tháng 1 năm 2004, Bộ Văn hoá Thông tin đã ra quyết định số 02/2004/ QĐ.BVHTT công nhận địa điểm thành lập Trung ương Cục miền Nam ( thời kỳ 1961-1962 ) là di tích quốc gia.

Ngày 13 tháng 3 năm 2004, Lễ khởi công trùng tu tôn tạo di tích Trung ương Cục miền Nam (1961 – 1962) được tiến hành Sau hơn 6 tháng thực hiện, công trình di tích đã được khánh thành, đã tạo nên một diện mạo di tích khang trang, lưu lại dấu ấn lịch sử của một thời đấu tranh cách mạng kiên cường trên vùng đất Đồng Nai hào hùng, của miền Đông gian lao mà anh dũng.

Tại khu di tích xây dựng Bia kỷ niệm Căn cứ Trung ương Cục và một số các Ban như trực thuộc: Bộ Chỉ huy Quân Giải phóng, Ban Bảo vệ An ninh, Ban Tuyên huấn, Ban Tổ chức, Ban Thông tin liên lạc, Đài phát thanh Giải phóng và Thông tấn xã, Bộ phận Văn phòng TWC, Ban Giao - bưu - vận, Ban thông tin liên lạc, nhà làm việc, Hội trường, một số giao thông hào, hầm trú ẩn; phục hồi con đường xuyên rừng dẫn vào khu di tích, cải tạo cảnh quan thiên nhiên gắn với việc bảo vệ rừng và môi trường sinh thái

theo http://dongnai.vncgarden.com

“Mã Đà sơn cước anh hùng tận” là câu truyền tụng trong dân gian vùng đất nguyên sơ ở Đông Nam Bộ. Ngày xưa Mã Đà là giang sơn của các bộ tộc người S’tiêng và Châu Mạ. Được coi như là cõi ma thiêng nước độc “đi dễ, khó về” đối với những ai mang tham vọng mạo hiểm vào “miền đất chết” này để làm giàu. Nơi đây vốn là quê hương lâu đời của những loài cây cổ thụ có tên và không tên, của những vạt rừng già mênh mông không vết chân người, của những con suối chảy xiết như suối Mã Đà, suối Ma Sô, suối Đạt Bo, suối La Mách… Mã Đà còn là đất thánh của các giống thú lạ lẫm với con người như hà mã, voi, cọp, beo, gấu, khỉ, dọc… là sào huyệt của các giống bò sát như trăn, rắn, thuồng luồng, cá sấu, kỳ đà…

Vùng rừng Mã Đà trong hệ thống rừng Đồng Nai có nhiều đồi núi cáo như đồi Bằng Lăng, đồi Quít Rừng, đồi Tam Cấp… Một vùng rừng rậm bát ngát gần như bất khả xâm phạm đối với con người. Con người trở nên bé nhỏ và bất lực trước thiên nhiên đầy rắn rết, muỗi mòng, đỉa vắt. Đặc biệt là đối với mầm sốt rét kinh niên và bất trị. Đa số người lên “khám phá” Mã Đà xưa kia đều mất mạng vì chứng sốt ác tính, một số khác mắc bệnh vàng da, chữa trị lâu ngày mới hết.

Suối Mã Đà với hai nhánh nhỏ là suối Ràng và suối Rạc là những con suối “giết người”. Nước suối đục ngầu pha màu đỏ chảy như thác. Cây mã tiền mọc thành rừng trên đầu nguồn dòng suối. Trái mã tiền rất độc rụng đầy theo dòng suối, cá chày ăn phải trái mã tiền bị say chất độc và chết tức khắc. Những con cá chết dạt theo dòng nước xiết, miệng há hốc, mắt ứa máu tươi như những con người bị giết oan. Trái đười ươi rụng trên mặt đất ăn mát ruột nhưng cũng dễ gây bệnh sốt rét vì nước bẩn thấm vào.

Chủ đồn điền người Pháp Oderra trồng cao su ở Rạch Đông (thuộc xã Thiện Tân, huyện Vĩnh Cửu) có rất nhiều vợ, trong đó bà Chanh được ông ta yêu quý nhất. Một buổi sáng bà Chanh đang bơi thuyền dạo chơi trên sông Đồng Nai thì bất ngờ con sấu đỏ mũi nổi lên, quẫy đuôi hất bà nhào xuống sông. Để trả thù cho vợ, Oderra thuê người ngăn dòng Rạch Đông rồi lừa con sấu đỏ mũi vào đó để bắt sống. Oderra tìm thấy trong bụng con sấu dữ tất cả nữ trang đắt tiền của vợ mình.

Trên đây là những câu chuyện của Mã Đà vào những năm 1920 -1930. Ngày nay, “huyền thoại Mã Đà” đã đi vào quá khứ. Vùng đất này nay thuộc địa bàn của huyện Vĩnh Cửu có dân cư tập trung sinh sống.
theo http://dongnai.vncgarden.com